Društveni pokreti kao oblik kolektivne akcije postali su ključan politički faktor u 21. veku, a razumevanje njihovih strategija, unutrašnje dinamike i odnosa sa elitama neophodno je za tumačenje savremenih protesta i masovnih mobilizacija. Ovim temama bavio se Branislav Muškatirović, istraživač pripravnik Centra za sociološka i antropološka istraživanja, u okviru predavanja organizovanog na temu „Grand strategije društvenih pokreta“.
Polazeći od savremenih protesta u Srbiji kao dela šireg globalnog fenomena spontanog i planiranog masovnog organizovanja, Muškatirović je ukazao na teorijske pristupe koji omogućavaju bolje razumevanje delotvornosti i potencijala društvenih pokreta.
Tokom predavanja predstavljena su tri ključna aspekta analize: grand strategije koje pokreti formulišu kao odgovor na izazove u zajednici i državi; interni procesi koji se razvijaju nakon što je pokret organizovan, kao i odnosi pokreta sa vladajućim elitama; te organizacione forme i upotreba nasilja u ostvarivanju ciljeva. Posebno je razmatrano razgraničenje društvenih pokreta od sličnih pojava kao što su pobune, štrajkovi i državni udari.
Muškatirović je izdvojio tri tipa grand strategija političkih pokreta: spontani ustanak, masovnu agitaciju i ideološku mobilizaciju. Ove strategije mogu se posmatrati i kao stadijumi dugoročnog političkog delovanja. Iako pokreti često biraju jednu dominantnu strategiju, u praksi kombinuju elemente sve tri kako bi ojačali svoj uticaj. Spontani ustanak odražava krizu i naglo izraženo nezadovoljstvo; masovna agitacija podrazumeva trajno nezadovoljstvo i formiranje avangarde koja usmerava delovanje masa; dok ideološka mobilizacija teži izgradnji trajnog identiteta, političkog obrazovanja članstva i stabilnih organizacionih struktura koje stvaraju jezgro pouzdanih i mobilisanih članova.
U izlaganju je analizirano i kako hijerarhija utiče na funkcionalnost pokreta, na koji način pokreti grade i koriste moć, kao i kako postižu svoje ciljeve – bilo kroz prisilu ili saradnju sa postojećim elitama.
Na kraju, predavanje je ilustrovano konkretnim istorijskim primerima primene različitih grand strategija, sa osvrtom na Francusku revoluciju, Američki rat za nezavisnost, Oktobarsku revoluciju i Kineski građanski rat. Predstavljeni socijal-kibernetički okvir ima za cilj da pruži osnovu za bolje razumevanje, ali i planiranje društvenih pokreta u savremenim uslovima.
Uloga ovakvih teorijskih pristupa, zaključeno je, postaje sve značajnija u kontekstu dinamičnih političkih i društvenih promena koje karakterišu prve decenije 21. veka.
Predavanje Branislava Muškatirovića organizovano je u okviru ciklusa predstavljanja novopridošlih koleginica i kolega u Institutu društvenih nauka.
