U okviru ciklusa predstavljanja novopridošlih koleginica i kolega u Institutu društvenih nauka, Aleksandar Vukadinović, istraživač-pripravnik Centra za pravna istraživanja, održao je predavanje na temu „’Smrt zakonodavca’ kao izazov tumačenju prava“.
Polazeći od teze da modernu istoriju čovečanstva, a posebno evropsku istoriju, obeležavaju duboki društveni, politički, ekonomski, tehnološki, vrednosni i pravni potresi, predavač je ukazao na značaj „oblasti mišljenja“, odnosno „oblasti smisla“, kao ključne sfere u kojoj treba tražiti uzroke tih promena. Poslednjih stotinak godina istorije evropske misli predstavljaju, kako je istaknuto, istoriju krize smisla, vrednosti i značenja, često označavanu kao istoriju nihilizma.
Ta kriza simbolički je predstavljena kroz metafore „smrti“ fundamentalnih kategorija i pojmova koji su vekovima činili osnovu čovekovog samorazumevanja, a koji su u poslednja dva veka radikalno preispitivani, kritikovani i odbacivani bez jasne alternative. U tom kontekstu navedeni su pojmovi „smrti Boga“ kod Fridriha Ničea, „smrti čoveka“ kod Mišela Fukoa, „smrti autora“ kod Rolana Barta, kao i „smrti smisla i značenja“ kod Žaka Deride.
Polazeći od stava da filozofija prava i teorija tumačenja pravnih tekstova nisu izolovane discipline, već specijalizovani ogranci filozofije i hermeneutike, predavanje je, kroz uvođenje metafore „smrti zakonodavca“, nastojalo da navedene probleme transponuje u sferu prava. Kroz istorijsku analizu relativizacije filozofskih osnova teorije pravnog tumačenja, uključujući i koncepte odnosa između teksta i stvarnosti, ukazano je na načine na koje ovi problemi utiču na praktičnu primenu prava i mogu proizvesti političke efekte na pravni poredak, menjajući shvatanja podele vlasti i subjekta suvereniteta.
Tokom predavanja predstavljene su tri tipologije teorije tumačenja: odnos teksta i realnosti, mogućnost interpretatora da spozna smisao teksta i etički odnos prema tekstu, njegovom autoru i značenju. Logocentrični pristup tumačenju polazi od bezuslovnog poverenja u autora teksta, njegov autoritet, punoću i neprotivrečnost stavova, kao i od uverenja u mogućnost saznanja istinitog smisla teksta, odnosno Logosa koji je u njemu izražen.
Nasuprot tome, tekstocentrični pristup izoluje tekst od autora, pri čemu smisao određuju kontekst i predrasude tumača. U tom slučaju, čin spoznaje smisla postaje čin samospoznaje, a tumačenje ne može pretendovati na istinitost, iako je sam tekst kao celina znakova moguć samo ako mu prethodi celina značenja. Interpretatorocentrični pristup ide korak dalje, polazeći od stanovišta da interpretator proizvoljno unosi značenje u tekst, pri čemu umesto jedinstvenog Logosa postoji igra beskonačnih mogućnosti značenja.
Za razliku od dominantnih savremenih teorija pravnog tumačenja, koje karakteriše nepoverenje prema zakonodavcu kao izvoru značenja, u predavanju je zastupan stav interpretativnog realizma. Prema tom pristupu, tumač je obavezan da otkrije značenje koje je autor, odnosno zakonodavac, uneo u tekst, čime se ponovo otvara pitanje autoriteta, smisla i granica pravnog tumačenja u savremenom pravu.
